انحراف-چشماسترابیسم یا انحراف چشم، انحرافی دائمی یا دوره‌ای در یک چشم است، به صورتی که چشم دارای انحراف در جهتی متفاوت از چشم سالم قرار می‌گیرد. انحراف چشم اگر درمان نشود ممکن است باعث ایجاد تنبلی چشم شود (کاهش وضوح تصویر) و یا باعث خاموش شدن دائمی چشم تنبل شود. درمان‌های انحراف چشم شامل رفع مشکل در انکسار نور، حذف دید دوچشمی (بستن چشم سالم) برای درمان تنبلی چشم می‌شود و در برخی موارد هم نیاز به جراحی خواهد بود.

  • انحراف چشم، هم راستا نبودن چشم‌ها و قرار گرفتن آن‌ها در جهات مختلف است.
  • دلایل آن، مشکل در تمرکز (انکسار) نور یا عدم هماهنگی ماهیچه‌هایی است که حرکات چشم را کنترل می‌کنند.
  • دارای علائمی همچون دوبینی (دوگانگی دید) یا عدم وضوح تصویر است
  • تشخیص آن از طریق آزمایش یک چشم صورت می‌گیرد
  • انحراف چشم گاهی خود به خود بهبود می‌یابد، اما در بیشتر موارد عینک، لنز تماسی یا جراحی نیاز است.

انحراف چشم تقریبا در ۳ درصد کودکان رخ می‌دهد. با توجه به دلیل بروز آن، ممکن است در همان چند ماه اولیه تولد یا بعدا و در دوره خردسالی مشاهده شود. اگر درمان صورت نگیرد، حدود ۵۰ درصد از کودکان مبتلا به انحراف چشم، مشکلاتی در بینایی ناشی از تنبلی چشم خواهند داشت.

انحراف چشم چیست؟


انحراف-چشم-2

انحراف چشم وقتی رخ می‌دهد که چشم‌ها در یک راستا قرار نگیرند و یا هر دو چشم سرگردان باشند. در چشم‌ها ممکن است حالات زیر ایجاد شود:

  • چرخش چشم به سمت داخل (که به آن چشم ضربدری یا ایزوتروپی می‌گویند)
  • چرخش به سمت خارج (چشم نهنگ یا اگزوتروپی)
  • انحراف به سمت بالا (هیپرتروپی)
  • انحراف به سمت پایین (هایپرتروپی)

وقتی که چشم‌ها هر دو در یک راستا قرار نگیرند، چشم مستقیم یا چشمی که انحراف آن کم‌تر است، غالب می‌شود. دقت و کیفیت تصویر این چشم به صورت  طبیعی باقی می‌ماند چون این چشم و ارتباط آن با مغز همان طوری است که باید باشد. اما چشم منحرف یا ضعیف‌تر، آن دقت و تمرکز لازم را ندارد و ارتباط آن با مغز به درستی صورت نمی‌گیرد.

گاهی انحراف چشم بسیار مشهود است. اما در مواردی ممکن است تنها در صورتی مشاهده شود که کودک خسته باشد و یا با دقت به چیزی نگاه کند.

انحراف چشم اگر زود تشخیص داده شود و مورد درمان قرار گیرد، معمولا قابل بهبود است. ولی اگر درمان نشود، مغز نهایتا از تصاویر ارسالی از سوی چشم ضعیف‌تر صرف نظر خواهد کرد. این مساله، که به آن آمبلوپی یا تنبلی چشم می‌گویند، ممکن است باعث ایجاد تصاویری تار و مبهم شود، منجر به دوبینی شود و یا درک کودک از عمق را کاهش دهد. این مشکلات اگر مورد درمان قرار نگیرند می‌توانند به مشکلاتی دائمی تبدیل شوند.

انواع انحراف چشم در کودکان و بزرگسالان


انحراف-در-کودکان-و-بزرگسالان

 انواع مختلفی از انحراف چشم می‌تواند در کودکان یا بزرگسالان ایجاد شود، اما دو نوع از شایع‌ترین‌شان موارد زیر هستند:

  • انحراف ایزوتروپی تطابقی: این نوع انحراف اغلب به خاطر دوربینی درمان نشده، ایجاد می‌شود. سیستم مربوط به تمرکز چشم به سیستمی مرتبط است که جهت نگاه چشم را کنترل می‌کند. در نتیجه افراد دوربین، روی اشیاء نزدیک تمرکز شدیدی دارند تا تصاویر را واضح‌ار ببینند. این مساله می‌تواند باعث چرخش چشم‌ها به سمت داخل شود. علائم انحراف چشم تطابقی، می‌تواند شامل دوبینی، بسته شدن یکی از چشم‌ها به هنگام انجام کارهای نزدیک و تکان دادن یا چرخاندن سر باشد.
  • انحراف چشم اگزوتروپی متناوب: زمانی که فرد نمی‌تواند هر دو چشمش را با هم هماهنگ کند، این نوع انحراف ممکن است رخ دهد. نگاه چشم‌ها ممکن است به سوی فضایی آن طرف‌تر از شیئی باشد که به آن نگاه می‌کند. افراد دارای اگزوتروپی متناوب ممکن است با سر درد، مشکل در مطالعه و فشار در چشم‌ها مواجه شوند. آن‌ها همچنین حین نگاه کردن به فاصله‌های دور یا در نور زیاد خورشید، ممکن است یکی از چشمانشان را ببندند.

چه چیزهایی باعث ایجاد انحراف چشم می‌شوند؟


چ-چیزی-باعث-انحراف

انحراف چشم ممکن است ناشی از مشکلاتی مربوط به ماهیچه‌های چشم، عصب‌هایی که اطلاعات را به ماهیچه‌ها منتقل می‌کنند یا مرکز کنترل حرکات چشم در مغز باشد. دیگر بیماری‌های عمومی یا آسیب رسیدن به چشم هم می‌تواند باعث ایجاد انجراف چشم شوند.

موارد زیر عوامل ایجاد انحراف چشم هستند:

  • پیشینه خانوادگی: افرادی که والدین، برادر یا خواهرشان انحراف چشم دارند، احتمال ایجاد انحراف چشم در آن‌ها بیشتر است.
  • خطای انکساری: افرادی که میزان زیادی دوربینی اصلاح نشده (هایپروپیا) دارند، به خاطر تمرکز و فشار زیادی که برای دیدن واضح‌تر تصاویر به چشمشان وارد می‌شود، ممکن است دچار انحراف چشم شوند.
  • وضعیت‌های پزشکی: در افراد دارای مشکلاتی همچون سندرم داون، فلج مغزی، سکته مغزی یا افرادی که ضربه‌ای شدید به سرشان وارد شده باشد، احتمال ابتلا به انحراف چشم بیشتر است.

کودکان چگونه دچار انحراف چشم می‌شوند؟


کودکان ممکن است با انحراف چشم متولد شوند و یا در دوران نوزادی به آن دچار شوند. اغلب بر اثر مشکلاتی در ماهیچه‌هایی که چشم را حرکت می‌دهند ایجاد می‌شود و یا ممکن است در خانواده ارثی باشد.

بیشتر کودکانی که انحراف چشم در آن‌ها تشخیص داده می‌شود بین سنین ۱ تا ۴ سال هستند. به ندرت پیش بیاید کودکی پس از ۶ سالگی دچار انحراف چشم شود. اگر چنین اتفاقی رخ دهد بسیار ضروری است که بلافاصله به پزشک مراجعه شود تا وضعیت‌های دیگر سلامتی کودک مورد بررسی قرار گیرد.

علائم انحراف چشم چه چیزهایی هستند؟


علائم-انحراف

بیشتر کودکانی که دچار انحراف چشم هستند، وجود مشکلی در ناحیه چشم و یا تغییری در دید را احساس نمی‌کنند. معمولا اعضای خانواده، معلم یا پرستارشان است که متوجه لوچ بودن چشم کودک می‌شود.

برخی کودکان ممکن است از دوبینی رنج ببرند (دیدن دو تصویر از شیئی واحد) یا کلا در دیدشان مشکل داشته باشند. این مشکلات می‌تواند روی مهارت خواندن و یادگیری در مدرسه هم تاثیر بگذارد. کودکان خردسال‌ که هنوز نمی‌توانند حرف بزنند ممکن است مداوم چشمشان را نیمه باز نگه دارند، سرشان را کج کنند یا بچرخانند تا دید واضح‌تری داشته باشند.

اگر کودک شما هر یک از این علائم را دارد، سریعا با پزشک در میان بگذارید. اگر نیاز باشد، پزشک برای مراقبت‌های بیشتر شما را به چشم پزشک اطفال ارجاع خواهد داد.

انحراف چشم چگونه تشخیص داده می‌شود؟


تشخیص-انحراف-چشم

اپتومتریست با یک آزمایش جامع از چشم می‌تواند انحراف چشم را تشخیص دهد. آزمایش برای انحراف چشم با توجه ویژه روی چگونگی تمرکز و حرکت چشم،‌ شامل موارد زیر می‌شوند:

  • پیشینه بیمار: اپتومتریست از بیمار یا والدینش درباره هر گونه علائمی که اخیرا مشاهده شده باشد سوال می‌پرسد. به علاوه اپتومتریست هرگونه مشکل سلامتی عمومی، درمان‌های صورت گرفته یا عوامل محیطی که ممکن است روی نشانه‌ها موثر بوده باشد را هم مورد بررسی قرار می‌دهد.
  • دقت بینایی: اپتومتریست میزان دقت بینایی چشم را اندازه‌گیری می‌کند تا میزان دیدی که تحت تاثیر قرار گرفته است را ارزیابی کند. برای آزمایش، از شما خواسته می‌شود حروفی را که روی چارتی در فاصله‌ای دورتر از شما قرار گرفته را بخوانید. میزان دقت بینایی به صورت عددی کسری همچون ۲۰/۶ نوشته می‌شود. عدد بالایی فاصله استانداردی را نشان می‌دهد که در آن فاصله تست انجام شده است (۶ متر). عدد پایینی کوچکترین اندازه حروفی است که توانسته‌اید در فاصله مذکور بخوانید. فردی با دقت بینایی ۲۰/۱۰ حروفی را در فاصله ۱۰ متری به وضوح می‌تواند ببیند که می‌بایست در فاصله ۲۰ متری قادر به دیدنشان باشد. فاصله دقت بینایی “طبیعی” ۲۰/۲۰ است. پزشک برای کودکان خردسال یا بیمارانی که نمی‌توانند صحبت کنند یا تست را متوجه نمی‌شوند، از روش‌های دیگری برای تخمین میزان دقت بینایی آن‌ها استفاده می‌کند.
  • رفرکشن: اپتومتریست می‌تواند از رفرکشن هم استفاده کند. در این روش برای تشخیص، از نوعی لنز که برای بهبود و جبران مشکل انکساری موجود در چشم نیاز است (نزدیک بین، دوربین یا آستیگمات) استفاده می‌شود. با استفاده از وسیله‌ای به نام فروپتر، اپتومتریست مجموعه‌ای از لنزها را جلوی چشم شما قرار می‌دهد و با استفاده از دستگاه کوچکی به نام رتینوسکوپ یا شبکیه بین، چگونگی تمرکز نور در آن‌ها را اندازه‌گیری می‌کند. یا ممکن است پزشک از ابزاری خودکار و دستی که قدرت انکساری چشم را تخمین می‌زند هم استفاده کند بدون اینکه نیاز باشد بیمار به پرسشی پاسخ دهد.
  • تست مستقیم بودن و تمرکز چشم: اپتومتریست لازم است بررسی کند که چشمان شما تا چه حد دارای تمرکز، حرکت و همکاری هماهنگ با هم هستند. برای دستیابی به یک تصویر واضح و واحد از آنچه به آن نگاه می‌کنید، چشمان شما می‌بایست به صورتی موثر تمرکزشان را تغییر دهند و به صورتی هماهنگ با هم حرکت کنند. این تست برای تشخیص مشکلاتی صورت می‌گیرد که مانع چشمان شما از داشتن تمرکزی موثر می‌شوند و یا نمی‌گذارند چشم‌ها با همدیگر کار کنند.
  • بررسی سلامت چشم: اپتومتریست با استفاده از تست‌های مختلفی، ساختارهای داخلی و خارجی چشم را بررسی ‌می‌کند تا مانع پیشرفت هر گونه بیماری چشمی شود که به انحراف چشم بیانجامد. این تست‌ها بررسی می‌کنند که در وضعیت طبیعی از بینایی، چشم‌ها چگونه واکنش نشان می‌دهند. برای بیمارانی که نمی‌توانند حرف بزنند یا وقتی که برخی از میزان تمرکز چشم ممکن است پنهان بماند، اپتومتریست ممکن است از قطره چشم استفاده کند. قطره چشم در طول انجام تست به صورت موقت از تغییر تمرکز چشم جلوگیری می‌کند.

با استفاده از اطلاعات به درست آمده از این تست به همراه نتایج تست‌های دیگر ، اپتومتریست می‌تواند وجود انحراف چشم را تشخیص می‌دهد. وقتی که آزمایش‌ها انجام شدند، اپتومتریست می‌تواند گزینه‌های درمانی را بررسی کند.

کودک شما در چه سنی می‌بایست تست بینایی‌سنجی انجام دهد؟


تست-بینایی

در کل با توجه به تحقیقات انجام شده، حداکثر “دوره بحرانی” در انسان‌، از بدو تولد تا ۲ سالگی است. هر اختلالی در بینایی دوچشمی از ۶ ماهگی تا تقریبا ۴ سالگی، به انحراف چشم و/یا تنبلی چشم می‌انجامد. مشکلات مربوط به دید دوچشمی معمولا توسط افراد غیر متخصص قابل تشخیص نمی‌باشد. پس هر نوزادی که مشکلی هم در او دیده نشود هم می‌بایست اولین تست بینایی‌سنجی‌شان را بین ۹ ماهگی تا یک سالگی انجام دهند. به هر حال، در بردن کودکان دارای چرخش چشم شدید یا دائمی قبل از ۶ ماهگی برای انجام آزمایش بینایی سنجی درنگ نکنید.

انجام آزمایش کودکان خردسال آسان است. سن دو سالگی از نظر عصبی دیر است و انجام آزمایش در این سن با مشکلاتی همراه است. اگر همه چیز در آزمایشات این ۹ ماه طبیعی بود، تست بعدی در مهدکودک انجام می‌شود.

نگاه کردن مستقیم

تست‌های منظم بینایی، بهترین راه برای تشخیص انحراف چشم هستند. تشخیص و درمانی به موقع، میزان شانس کودک برای داشتن چشمانی مستقیم و بهبود دید و درکی خوب از عمق را افزایش می‌دهد. البته کودکان سنین بالاتر و نوجوانان (و بسیاری از بزرگسالان دچار انحراف چشم) هم می‌توانند از درمان‌های مربوط بهره ببرند.

جنبه اجتماعی مربوط به انحراف چشم را هم در نظر داشته باشید. داشتن چشمانی مستقیم برای داشتن تصوری درست از خویش، در میان کودکان و بزرگسالان مساله مهمی است.

چرا تست‌ها لازم است در سنین پایین انجام شوند ؟

توسعه  و رشد دید دوچشمی همراه با داشتن حسی درست از عمق، نتیجه ژنتیک و رشد مناسب سیستم دید دوچشمی در سال‌های اولیه زندگی است. توانایی داشتن دیدی ۲۰/۲۰، توانایی تمرکز (تطبیقی)، هماهنگی ماهیچه‌های چشم (هدفگیری و یا هم راستایی) و تشخیص عمق، همگی چیزی هستند که در انسان‌ها تا شش ماهگی رشد می‌یابند. در ۹ ماهگی سیستم به ثبات رسیده است.

درمان انحراف چشم چگونه است؟


درمان-انحراف

انحراف چشم هر چه زودتر مورد درمان قرار گیرد بهتر است. به این خاطر که ارتباطات اساسی بین چشم و مغز تقریبا تا ۸ سالگی شکل می‌گیرد. کودکان دارای انحراف چشم و آمبلوپی (تنبلی چشم) می‌بایست مشکلشان در سنین پایین تشخیص داده شود و مورد درمان قرار گیرند تا بیشترین شانس را داشته باشند برای بازگردانی دقت تصویری طبیعی با وجود داشتن تنبلی چشم و/یا انحراف چشمی دائمی. پس از اینکه سیستم بینایی مرحله تکاملش را به پایان رساند، می‌بایست اولین تست انجام شود، بنابراین اگر لازم باشد، می‌توان درمان را بلافاصله آغاز کرد. این دوره‌ای است که بهبود سیستم بینایی در راحت‌ترین جالت قرار دارد.

برای کودکان دارای انحراف چشم چندین گزینه درمانی برای بهبود عدم هماهنگی چشم و هم راستا نبودن آن‌ها وجود دارد. درمان‌هایی همچون:

  • عینک یا لنزهای تماسی: این می‌تواند تنها راه درمانی برای برخی افراد باشد.
  • پوشاندن چشم: گاهی عینک زدن برای مستقیم شدن جهت چشم‌ها کفایت می‌کند. در غیر این صورت لازم است چشم سالم کودک به مدت چند ساعت در روز پوشانده شود. این پوشاندن چشم باعث می‌شود چشم ضعیف‌تر عمل “دیدن” را بهتر انجام دهد. با گذشت زمان، دید و ماهیچه‌های چشم ضعیف‌تر، بهبود می‌یابند. راضی کردن یک کودک خردسال برای پوشاندن چشمش ممکن است کمی سخت باشد اما کم کم پوشاندن چشمشان به بخشی از کارهای روزانه‌شان همچون لباس پوشیدن در صبح تبدیل می‌شود.
  • قطره چشم: گاهی کودکان مانع پوشاندن چشمشان می‌شوند ، در این صورت به جای پوشاندن چشم می‌توان از قطره‌ چشم (قطره آتروپین) استفاده کرد. همان طور که پوشاندن چشم مانع دید چشم سالم می‌شود، قطره آتروپین هم تصویر را در این چشم به صورت موقت تار می‌کند. این کار باعث می‌شود چشم ضعیف، فعال‌تر شود و در نتیجه میزان دید این چشم وماهیچه‌های آن قوی‌تر شود.
  • لنز‌های منشوری (Prism): این لنزهای ویژه، در خود دارای توانایی منشوری دارند. منشور، جهت نورهای ورودی به چشم را تغییر می‌دهد و میزان چرخش چشم برای دیدن اشیاء را کاهش می‌دهد. گاهی منشورها می‌توانند چرخش چشم را برطرف کنند.
  • ویژن تراپی (درمان بینایی): اپتومتریست ممکن است برای بهبود هماهنگی چشم و میزان تمرکز آن، برنامه‌ای ساختاری شامل فعالیت‌هایی بینایی را تجویز کند. ویژن تراپی کمک می‌کند چشم و مغز به صورت موثرتری با هم همکاری داشته باشند. این تمرینات بینایی می‌تواند به مشکلاتی در رابطه با حرکات چشم، تمرکز چشم و هماهنگی چشم کمک کند و باعث تقویت ارتباط میان چشم و مغز شود. این درمان می‌تواند در مطب اپتومتریست و یا در خانه صورت گیرد.
  • جراحی ماهیچه چشم: اگر عینک، پوشاندن چشم و/یا قطره‌ چشم نتوانند انحراف چشم کودک را بهبود بخشند، ممکن است نیاز به جراحی ماهیچه چشم باشد. در جراحی، ماهیچه‌هایی که باعث سرگردانی چشم می‌شوند، نازک یا باریک‌تر می‌شوند. بیشتر کودکان همان روز جراحی می‌توانند به خانه برگردند.

چگونه می‌توان از انحراف چشم جلوگیری کرد؟


پیشگیری

جلوگیری از بروز انحراف چشم مشکل است، اما می‌توان از سال‌های بدون تشخیص انحراف چشم و کاهش بینایی ناشی از آن جلوگیری کرد. برای همه کودکان خیلی زود و همچنین به صورت منظم دردوره‌های مربوط به آزمایش‌ رشدشان، می‌بایست آزمایش بینایی‌سنجی انجام شود. در نوزادان زودرس و به ویژه آن‌هایی که مبتلا به رتینوپاتی هستند، آزمایش‌های بینایی‌سنجی می‌بایست به صورت جدی پیگیری شوند.

 

Post Author: مجله آنلاین چشم پزشکی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

You may also like

تنبلی چشم(آمبلیوپی)بدلیل اختلال در عملکرد طبیعی چشم همراه با سردرد

آمبلیوپی که آن را با عنوان تنبلی چشم می‌شناسیم، یک

عینک برای مطالعه و اصلاح مشکلات بینایی (عیوب انکساری، انحراف چشم و…)

انواع مختلفی از مشکلات بینایی وجود دارد که می‌تواند بینایی

تومورهای چشمی: اختلال در سلول‌های پوستی چشم و تغییر رنگ لایه‌های آن

تومورهای چشم معمولا تومورهای ثانویه ناشی از سرطان هایی هستند