تنبلی چشم

آمبلیوپی که آن را با عنوان تنبلی چشم می‌شناسیم، یک اختلال در تکامل دید است که در آن چشم در رسیدن به دقت کامل و نرمال بینایی ناتوان است، حتی با استفاده از عینک یا لنزهای طبی. تنبلی چشم در طی دوره‌ی نوزادی و کودکی شروع می‌شود. در اکثر موارد تنها یک چشم دچار این عارضه می‌شود. اما در برخی موارد، کاهش دقت بینایی در هر دو چشم رخ می‌دهد. تأخیر در درمان این عارضه، به معنای باقی ماندن مشکلات بینایی برای همیشه خواهد بود. انحراف چشم، یکی از شایع‌ترین علل مشکل تنبلی چشم (آمبلیوپی) است.

درمان نکردن تنبلی چشم عوارض دارد

اگر مشکل تنبلی چشم در اوایل زندگی تشخیص داده شود و به‌خوبی تحت درمان قرار بگیرد، می‌توان از کاهش بینایی جلوگیری کرد؛ اما اگر برای درمان این عارضه اقدامی صورت نگیرد، تنبلی چشم ممکن است باعث اختلال و ناتوانی جدی در قدرت دید در چشمی که تنبلی دارد شود، مانند کوری قانونی. درمان تنبلی چشم (آمبلیوپی) با فشار آوردن به چشم تنبل شده برای کار کشیدن بیشتر از آن صورت می‌گیرد. این کار معمولاً با بستن دید در چشم سالم با یک پچ (باند و چسب مخصوص چشم) و یا با تار کردن دید در چشم سالم از طریق قطره‌ی چشمی آتروپین انجام می‌شود و برای موارد شدیدتر ممکن است به انجام عمل جراحی نیاز باشد.

علت تنبلی چشم در کودکان و بزرگسالان


بر اساس علت زمینه‌ای، سه نوع آمبلیوپی یا تنبلی چشم وجود دارد:

استرابیسم یا انحراف چشم، شایع‌ترین علت بروز تنبلی چشم است. در این عارضه، مغز برای اجتناب از دوبینی ناشی از انحراف چشم، از چشمی که انحراف دارد برای دید استفاده نمی‌کند (به‌طوری‌که قدرت بینایی آن را نادیده می‌گیرد)، در نتیجه آن چشم دچار تنبلی می‌شود. این نوع از تنبلی چشم را تنبلی چشم استرابیسم (strabismic amblyopia) میگویند.

گاهی اوقات، با وجود عدم انحراف چشم‌ها و متقارن بودن آن‌ها، تنبلی چشم بر اثر خطاها و عیوب انکساری در دو چشم به وجود می‌آید. به طور مثال، یک چشم ممکن است دچار مشکل نزدیک‌بینی یا دوربینی قابل توجهی باشد، در حالی که چشم دیگر سالم است. یا یک چشم ممکن است دچار مشکل آستیگماتیسم شدید باشد و دیگری سالم باشد. در چنین مواردی، مغز روی چشمی تکیه میکند که عیوب انکساری خفیف‌تری داشته باشد و جبران مشکل دو بینی (ناشی از این عیوب) را به چشم دیگر واگذارد میکند و درنتیجه آن چشمی که بدون استفاده باقی می‌ماند دچار تنبلی خواهد شد. این نوع از تنبلی چشم، تنبلی چشم ناشی از عیوب انکساری گفته می‌شود.

این نوع تنبلی چشم است که از عواملی ناشی می‌شود که مانع از ورود نور و متمرکز شدن در چشم کودک می‌شوند، مانند آب مروارید مادرزادی. برای اینکه رشد نرمال و کامل بینایی صورت بگیرد، به درمان فوری آب مروارید مادرزادی نیاز است.

علائم بیماری آمبلیوپی چشم


کودکی که به آمبلیوپی یا تنبلی چشم مبتلا می‌باشد، قادر نخواهد بود که به‌خوبی با یکی از چشمان خون، دید خود را روی چیزی متمرکز کند. در این شرایط، چشم دیگر این مشکل را جبران می‌کند تا حدی که چشم مشکل‌دار دچار تنبلی می‌شود. چشمی که دچار اختلال دید است، تصاویر واضحی را دریافت نخواهد کرد. مغز اطلاعات واضحی را دریافت نخواهد کرد و در نهایت عملکرد آن و تصاویر دریافتی از آن را نادیده خواهد گرفت. در بسیاری از موارد، مغز و چشم قوی‌تر، این کاستی را جبران می‌کنند، به طوری که کودک متوجه‌ی مشکلی که در چشم‌ها دارد، نمی‌شود. به همین دلیلی است که اغلب اوقات تا زمانی که کودک تحت معاینات روتین چشم قرار نگیرد، تنبلی چشم تشخیص داده نمی‌شود. علائم تنبلی چشم عبارت‌اند از:

  • تاری دید
  • دوبینی
  • درک ضعیف عمق اجسام
  • به نظر می‌آید که چشم‌ها هماهنگ با یکدیگر عمل نمی‌کنند.
  • انحراف یک چشم، رو به بالا، یا رو به پایین، رو به بیرون یا رو به داخل

کودک حتماً باید تحت معاینه‌ی بینایی قرار بگیرد. در اکثر کشورها، اولین معاینه‌ی چشم در سنین ۳ تا ۵ سالگی انجام می‌شود. خصوصاً در صورت سابقه‌ی خانوادگی در ابتلا به لوچی و انحراف چشم، آب مروارید در کودکی یا دیگر اختلالات و مشکلات چشمی، انجام این معاینات از اهمیت بیشتری برخوردار خواهند شد. اگر والدین در هفته‌های اول زندگی نوزادشان متوجه‌ی انحراف در چشم‌های او شوند، باید حتماً با پزشک در میان بگذارند.

عوارض بیماری تنبلی چشم


برخی از رایج‌ترین عوارض تنبلی چشم در جوانان و بزرگ‌سالان شامل موارد زیر می‌باشند:

  • کوری: در صورت عدم درمان تنبلی چشم، ممکن است بیمار در نهایت بینایی‌اش را در آن چشم تنبل از دست بدهد. این کوری معمولاً دائمی خواهد بود. طبق گزارش انجمن چشم‌پزشکی، تنبلی چشم شایع‌ترین علت نقص و از دست دادن بینایی یک چشم در بزرگ‌سالان در سنین جوانی و میان‌سالی است.
  • انحراف چشم: عارضه‌ی استرابیسم که در آن چشم‌ها به خوبی با یکدیگر هماهنگ نیستند (انحراف چشم) می‌تواند برای همیشه در فرد باقی بماند.
  • دید مرکزی: اگر آمبلیوپی در دوره‌ی کودک درمان نشود، دید مرکزی چشم ممکن است به خوبی رشد نکند. این مشکل ممکن است توانایی انجام برخی کارها را تحت تأثیر قرار دهد.

تشخیص زود هنگام این بیماری امری لازم و ضروری است و بهتر است قبل ۶ سالگی انجام بگیرد. از آنجایی که کودک اغلب اوقات این مشکل را در خود تشخیص نمی‌دهد، این تشخیص همیشه امکان‌پذیر نخواهد بود.

معاینات منظم چشم

 در کشورهای توسعه یافته، کودکان اولین معاینه‌ی چشمی‌تان را بین سنین ۳ و ۵ سال یا قبل از شروع مدرسه انجام می‌دهند؛ بنابراین اکثر موارد ابتلا به آمبلیوپی تشخیص داده می‌شوند و متعاقباً تحت درمان قرار می‌گیرند. اگر چشم پزشک یا متخصص بینایی سنجی به تنبلی چشم کودکتان مشکوک شود، باید قبل از تشخیص نهایی، معاینات چشمی دیگری نیز انجام گیرد. برای تعیین اینکه آیا مشکل نزدیک بینی یا دور بینی وجود دارد یا میزان شدت آن، هر چشم را به صورت جداگانه معاینه می‌کنند. همچنین برای تعیین مشکل انحراف چشم در کودک، او را به دقت مورد معاینه قرار خواهند داد.

رایج ترین روش‌های درمانی تنبلی چشم یا آمبلیوپی


 درمان این عارضه بهتر است در همان سنین کودکی صورت بگیرد. بعد از ۸ سالگی، احتمال بهبودی دید تا میزان قابل توجهی کاهش می‌یابد، البته درمان هنوز هم می‌تواند مؤثر باشد. دو روش برای درمان آمبلیوپی یا تنبلی چشم وجود دارد:

  • درمان یک مشکل زمینه‌ای در چشم
  • به کار گرفتن چشم تنبل شده برای رشد قدرت بینایی در آن چشم

درمان مشکل زمینه‌ای در چشم

بسیاری از کودکانی که دید ناهماهنگ و نابرابر بینی (ایزومتروپی) دارند، به خاطر توانایی آن چشم قوی‌تر و مغزشان در جبران این کاستی، نمی‌دانند که مشکلی در چشمشان دارند. چشم ضعیف‌تر به تدریج ضعیف و ضعیف‌تر شده و منجر به آمبلیوپی یا تنبلی چشم خواهد شد.

استفاده از عینک

استفاده از عینک

برای کودکی که دچار اختلال نزدیک‌بینی، دوربینی یا آستیگماتیسم است، عینک تجویز خواهند کرد. کودک باید در همه‌ی اوقات عینکش را روی چشم بگذارد تا متخصص او بتواند میزان تأثیر عینک را در بهبودی مشکلات بینایی در چشم تنبل را بازبینی و کنترل کند. عینک ممکن است مشکل انحراف چشم را نیز اصلاح کند. گاهی اوقات، استفاده از عینک می‌تواند مشکل تنبلی چشم را برطرف کند و به درمان بیشتری برای این اختلال نیازی نباشد. معمولاً موردی از اعتراض کودک وجود ندارد که هنگامی که از عینک استفاده نمی‌کند، دید بهتری دارد. برای اینکه درمان مؤثر واقع شود، باید آن‌ها را در استفاده از عینک تشویق کرد.

جراحی آب مروارید (phacoemulsification)

جراحی آب مروارید

اگر آب مروارید، علت بروز تنبلی چشم باشد، می‌توان آن را با انجام عمل جراحی و تحت بی حسی موضعی یا بیهوشی کامل برطرف کرد.

اصلاح مشکل افتادگی پلک

اصلاح افتادگی پلک

در برخی افراد، مشکل آمبلیوپی یا تنبلی چشم به خاطر افتادگی پلک یک چشم به وجود بیاید که منجر به مسدود کردن مسیر بینایی و در نتیجه ضعیف‌تر کردن آن چشم می‌شود. در چنین مواردی، درمان معمول برای رفع افتادگی پلک، انجام عمل جراحی جهت لیفت و بالا کشیدن پلک است.

به کار گرفتن چشم تنبل

هر گاه که بینایی چشم اصلاح و هر گونه مشکل زمینه‌ای در چشم‌ها برطرف شد، سپس کارهای متعدد دیگری را می‌توان برای کمک به بهبود بینایی انجام داد:

بستن یک چشم (با استفاده از یک پچ)

بستن یک چشم

در این روش، یک پچ روی چشم سالم قرار می‌گیرد تا کودک مجبور شود تا از آن یکی چشم تنبل خود استفاده کند. وقتی مغز تنها از آن چشم اطلاعات دریافت کند، دیگر نمی‌تواند آن‌ها را نادیده بگیرد. پچ روی چشم به برطرف کردن انحراف چشم کمک نمی‌کند، اما دید را در چشم تنبل بهتر خواهد کرد. طول درمان با استفاده از پچ به عوامل بسیاری بستگی دارد از جمله سن کودک، شدت مشکل او و میزان رعایت دستورات متخصص خود. این پچ معمولاً برای چند ساعت در روز استفاده می شود. در هنگامی که کودک این پچ را روی چشم دارد، باید او را تشویق کنید تا کارهایی چشمی و از نزدیکی را مانند کتاب خواندن، رنگ آمیزی کردن یا نوشتن تکالیف مدرسه انجام دهد.

قطره‌ی چشمی آتروپین

قطره چشم

 این قطره را می‌توان برای تار شدن دید در چشم سالم استفاده کرد. آتروپین، مردمک چشم را گشاد می‌کند و در نتیجه در هنگام نگاه کردن به اجسام نزدیک، دید تار خواهد شد. این امر باعث می شود تا فرد از چشم تنبل خود بیشتر استفاده کند. اتروفین نسبت به کاربرد پچ، برای کودک کمتر آشکار و خجالت‌آور است و می‌تواند به همان اندازه نیز مؤثر باشد. برای کودکانی که نمی‌توانند استفاده از پچ را تحمل کنند، می‌توان قطره‌ی آتروپین را تجویز کرد.

 

تمریناتی برای بینایی

تمریناتی برای بینایی

این کار شامل تمرینات و بازی‌های مختلفی است که هدف آن‌ها بهبود دید در چشم تنبل کودک می‌باشد. متخصصان اعتقاد دارند که این تمرین‌ها برای کودکان بزرگ‌تر مؤثر است. تمرینات بینایی را می‌توان همراه با درمان‌های دیگر انجام داد.

تمریناتی که برای کمک به اصلاح دید انجام می‌شود را اورتوپتیک (orthoptics) می‌نامند. اگرچه در ابتدا هیچ تمرین بخصوصی وجود ندارد که بتواند به بهبود تنبلی چشم کمک کند. می‌توان روی چشم قوی‌تر یک پچ قرار داد و چشم ضعیف‌تر را با انجام طیف گسترده‌ای از کارهای تقویت‌کننده‌ی بینایی مانند رنگ آمیزی، بازی با کلمات یا بازی با لگو (بسته به سن کودک) تحریک کرد. وقتی چشم ضعیف‌تر کمی قدرت بینایی خود را بازیابد، می‌توان تمرینات دیگری مانند تمرین با مداد یا (HBPP) را انجام داد. در این تمرین، یک مداد را به طرف نوک بینی حرکت می‌دهیم و در طی انجام این کار، به قسمت انتهایی مداد متمرکز می‌شویم تا وقتی که آن را تار ببینید . اگرچه در بیشتر موارد، تمرینات خانگی را نمی‌توان به عنوان اولین روش‌های درمانی برای رفع تنبلی چشم انجام داد. برای انجام بسیاری از تمرینات اورتوپتیک، باید هر دو چشم دید داشته باشند و بیشتر برای افرادی می‌باشند که مشکلات بینایی متفاوتی دارند.

عمل جراحی

عمل جراحی

گاهی اوقات، برای بهبود ظاهر چشم‌های منحرف (لوچی)، عمل جراحی انجام می‌دهند که منجر به هماهنگی بهتر چشم‌ها با یکدیگر می‌شود. البته تأثیر این عمل در کمک به بهبود دید ممکن است پنجاه پنجاه باشد (شاید کمک کند ، شاید کمکی نکند).

Post Author: مجله آنلاین چشم پزشکی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

You may also like

عینک برای مطالعه و اصلاح مشکلات بینایی (عیوب انکساری، انحراف چشم و…)

انواع مختلفی از مشکلات بینایی وجود دارد که می‌تواند بینایی

تومورهای چشمی: اختلال در سلول‌های پوستی چشم و تغییر رنگ لایه‌های آن

تومورهای چشم معمولا تومورهای ثانویه ناشی از سرطان هایی هستند

شرایط عمل لیزیک: میزان بینایی و سن بیمار برای لیزیک کردن چشم

عمل جراحی لیزیک یا جراحی به کمک لیزر رایج‌ترین نوع از