انسداد مجرای اشک

انسداد مجرای اشکبسته شدن مجرای اشکی زمانی اتفاق می‌افتد که سیستم تخلیه اشک از چشم به طور جزئی یا به طور کامل مسدود شود. اگر اشک به طور طبیعی تخلیه نشود ممکن است چشم نمناک شده، دچار سوزش یا عفونت‌های مزمن شود. بیشتر اشک از غدد اشکی می‌آید که در قسمت بالای هر چشم قرار دارد. اشک به سمت پایین و روی سطح چشم جریان یافته تا چشم را روانکاری کرده و از آن محافظت کند، سپس از سوراخ‌های ریزی در گوشه‌های پایین و بالای پلک چشم تخلیه می‌شود. اشک از کانال‌های کوچکی در پلک‌ها (کانالیکولی) به سمت کیسه‌ای که در محل اتصال پلک به بینی (کیسه اشکی) قرار دارد عبور کرده و سپس از مجرای اشکی پایین رفته و در بینی تخلیه می‌شود و در آنجا تبخیر شده یا بازجذب می‌شود. ممکن است مجرای اشکی نوزاد زمانی که متولد می‌شود بسته باشد (مجرای اشکی بسته شده). تخمین زده می‌شود که مجرای اشکی حدود ۲۰ درصد از نوزادان تازه متولد شده مسدود باشد اما این بیماری معمولاً پس از ۴ تا ۶ ماه خود به خود برطرف می‌شود. در بزرگسالان، انسداد مجرای اشکی می‌تواند به دلیل ابتلا به عفونت‌های چشمی، تورم چشم، آسیب‌دیدگی یا تومورهای چشمی اتفاق بیفتد.

اگر چشم شما نمناک بوده و می‌سوزد باید آنها را برای بررسی احتمال انسداد مجرای اشکی مورد معاینه قرار دهید. انسداد مجرای اشکی تقریباً همیشه قابل اصلاح است. در این صورت، چشم پزشک می‌تواند اقداماتی برای رفع انسداد چشم انجام داده و به جریان یافت اشک به صورت عادی کمک کند. اقدامات درمانی به علت انسداد و سن فرد مبتلا بستگی دارد.

 علت انسداد مجرای اشکی 


انسداد ممکنی است در هر قسمتی از سیستم تخلیه اشک اتفاق بیفتد. در صورت بروز این اتفاق، اشک شما به طور صحیح تخلیه نشده و باعث اشک‌ریزی چشم شده و احتمال ابتلا به عفونت و التهاب چشم را افزایش می‌دهد. جنین در رحم یک غشای نازک دارد که مجرای اشکی را پر می‌کند. انسداد مجرای اشکی در نوزادان تازه متولد شده ممکن است به این دلیل باشد که این غشا آن طور که باید در هنگام تولد باز نشده است. یکی دیگر از علل انسداد مجرای اشکی می‌تواند ابتلا به عفونت‌های مزمن بینی باشد. سینوزیت مزمن ممکن است بافت‌ها را تحریک کرده و باعث ایجاد اسکار شده و سیستم مجرای اشکی را مسدود کند. برخی دیگر از علل انسداد مجرای اشکی عبارتند از:

  • ناهنجاری‌های رشدی در سر و صورت (ناهنجاری‌های کرانیوفشیال) مانند سندرم داون یا بیماری‌های دیگر، احتمال بسته شدن مجرای اشکی را افزایش می‌دهند.
  • تغییرات مرتبط با سن. بیماری‌های مرتبط با افزایش سن در افراد سالخورده مانند باریک شدن حفره‌های تخلیه اشک می‌تواند باعث انسداد مجرای اشکی شود.
  • ضربه به بینی مانند شکستگی بینی؛ شکل‌گیری بافت‌های اسکاری باعث انسداد مجرای اشکی می‌شود.
  • پولیپ بینی: توده‌هایی هستند که در پوشش بینی (در افراد مبتلا به آلرژی شکل می‌گیرد) ایجاد شده و باعث انسداد سیستم مجرای اشکی می‌شوند.
  • ورم ملتحمه: عفونت و التهاب در ملتحمه چشم که یک غشای نازک است که روی چشم را می‌پوشاند. در موارد نادر، سیستم مجرای اشکی ممکن است دچار عفونت شده و مسدود شود؛ به خصوص پس از ابتلا به عفونت‌های ویروسی.
  • تومور چشمی که ممکن است باعث فشار آمدن به سیستم مجرای اشکی شده و از تخلیه چشم جلوگیری می‌کند.

اگر چشمان شما نمناک است و اشک‌ریزی دارد یا به طور مستمر می‌سوزد یا دچار عفونت می‌شود باید به متخصص چشم مراجعه کنید.

علائم انسداد مجرای اشکی


علائم انسداد

علائم انسداد مجرای اشکی شامل اشک‌ریزی از چشم‌ها یا نمناک شدن آنها می‌شود. علائم انسداد مجرای اشکی ممکن است پس از ابتلا به سرماخوردگی یا عفونت‌های سینوسی تشدید شود. همچنین علائم ممکن است پس از قرار گرفتن در معرض سرما، باد یا نور خورشید نیز تشدید شوند. زمانی که مجرای اشکی مسدود می‌شود، باکتری‌ها در کیسه‌های اشکی جمع شده و باعث ایجاد عفونت می‌شوند که به آن داکریوسیستیت گفته می‌شود. برخی علائم ابتلا به عفونت عبارتند از:

  • التهاب (تورم)، حساسیت به لمس و قرمزی داخل گوشه‌های چشم یا اطراف چشم و بینی
  • عفونت‌های مکرر چشمی
  • تخلیه مخاط از چشم
  • پوسته‌پوسته شدن پلک‌ها
  • تاری دید
  • اشک به رنگ خون
  • تب

عواملی که احتمال بسته شدن مجرای اشکی را افزایش می‌دهند


برخی عوامل احتمال بسته شدن مجرای اشکی را افزایش می‌دهند که عبارتند از:

  • سن و جنسیت. احتمال انسداد مجرای اشکی در زنان سالخورده به دلیل بروز تغییرات مرتبط با سن بیش از سایر افراد است.
  • التهاب مزمن چشم. اگر چشم‌های شما به طور مستمر می‌سوزد، قرمز شده و ملتهب است، احتمال انسداد مجرای اشکی شما افزایش می‌یابد.
  • آب سیاه. داروهای ضد آب سیاه غالباً به طور موضعی برای چشم مورد استفاده قرار می‌گیرند. اگر شما از این داروهای موضعی یا داروهای دیگر استفاده می‌کنید، احتمال بسته شدن مجرای اشکی شما افزایش می‌یابد.
  • عمل‌های جراحی گذشته. عمل‌های جراحی چشم، پلک، بینی یا سینوس که در گذشته انجام شده‌اند ممکن است باعث ایجاد اسکار در مجرای اشکی شده و احتمال بسته شدن آنها را در آینده افزایش می‌دهند.
  • درمان سرطان در گذشته. اگر شما برای درمان سرطان تحت پرتو درمانی یا شیمی درمانی قرار گرفته‌اید، به خصوص اگر پرتو به صورت و سر شما تابانده شده باشد، احتمال این که دچار انسداد مجرای اشکی شوید افزایش می‌یابد.

 چه موقع باید نوزاد را نزد پزشک برد؟


نمناک بودن چشم نوزاد (به ندرت) باعث ایجاد مشکلات دیگر چشمی می‌شود. علائم زیر ممکن است نشان‌دهنده مشکلات مختلفی باشند. در صورت دیده شدن هر یک از این علائم باید نوزاد را نزد پزشک ببرید:

  • اگر چشم نوزاد ملتهب یا قرمز شود.
  • اگر نوزاد شما چشم خود را خیلی بمالد یا به نظر برسد که از چیزی ناراحت است
  • اگر نوزاد نخواهد که چشمان خود را باز کند یا به نظر برسد که نور چشم‌های او را اذیت می‌کند.
  • اگر شما در مورد ظاهر چشم یا پلک‌های نوزاد خود نگران باشید.

تشخیص بسته شدن مجرای اشکی


تشخیص بسته شدن مجرای اشکی

متخصص چشم با کمک برخی آزمایش‌ها نظیر معاینه کامل چشم ابتلا به انسداد مجرای اشکی را تشخیص می‌دهد. وی سوابق پزشک شما بررسی کرده و چشمان شما را معاینه می‌کند تا عوامل احتمالی را شناسایی کند. متخصص چشم همچنین از برخی آزمایش‌ها برای بررسی سیستم تخلیه اشک استفاده می‌کند. مایع مخصوصی وارد حفره مجرای اشکی می‌شود و در صورتی که مایع در گلو احساس نشود، فرد به انسداد مجرای اشکی مبتلا است. برخی آزمایش‌های دیگر که برای بررسی مجرای اشکی به کار برده می‌شوند عبارتند از سی تی اسکن و عکس‌برداری به وسیله اشعه ایکس.

رایج‌ترین راه‌های درمان انسداد و گرفتگی مجرای اشکی در کودکان و بزرگسالان


اگر در مورد انسداد مجاری اشکی و روش‌های درمان آن سؤالی دارید در این قسمت کلیک کنید.

درمان شما به علت بسته شدن مجرای اشکی شما بستگی دارد. ممکن است برای درمان شما نیاز به استفاده از چند روش باشد. اگر وجود تومور باعث انسداد مجرای اشکی شما شده باشد، اقدامات درمانی بر علت به وجود آمدن تومور متمرکز می‌شود. ممکن است برای برداشتن تومور نیاز بباشد که تحت عمل جراحی قرار گیرید یا پزشک توصیه‌های دیگری به شما برای جمع شدن آن بکند.

داروها

داروها برای غلبه بر عفونت تجویز می‌شوند. اگر پزشک مظنون به وجود عفونت باشد ممکن است برای شما قرص یا قطره آنتی بیوتیک تجویز نماید.

ماساژ

نوزادانی که با مجرای اشکی بسته شده متولد می‌شوند، مشکل آنها معمولاً بدون نیاز به انجام اقدامات درمانی خود به خود بهبود می‌یابد و می‌تواند به عنوان رشد سیستم تخلیه اشکی در چند ماهه اول زندگی تلقی شود. غالباً یک غشای بافتی نازک روی حفره باقی می‌ماند که در بینی (مجرای نازولاکریمال) تخلیه می‌شود. اگر انسداد مجرای اشکی شما بهبود نیافت، پزشک به شما روش‌های ماساژ دادن را آموزش می‌دهد که می‌تواند به باز شدن غشا کمک کند. اگر سر شما آسیب دیده باشد و به همین دلیل مجرای اشکی شما مسدود شده باشد، پزشک ممکن است از شما بخواهد تا چند ماه صبر کنید تا ببیند که با بهبودی آسیب‌دیدگی‌های سر، آیا انسداد مجرای اشکی شما برطرف می‌شود یا نه. به محض این که تورم از بین رفت، مجرای اشک شما ممکن است خود به خود باز شود.

اتساع، پراب گذاری و شستشو

برای نوزادان، این تکنیک تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود. پزشک حفره‌های پانکتال را با استفاده از ابزار اتساع کننده مخصوصی بزرگ می‌کند و یک پراب باریک را از طریق حفره اشک وارد سیستم تخلیه اشکی می‌کند. برای بزرگسالانی که حفره تخلیه اشک آنها بسیار باریک شده است، پزشک ممکن است این حفره را توسط پراب کوچکی باد کرده و سپس مجرای اشک را شستشو می‌دهد. این یک عمل سرپایی ساده است که غالباً باعث تسکین موقتی این عارضه می‌شود.

 اتساع به وسیله کاتتر بالون

اگر روش‌های دیگر درمانی مؤثر واقع نشدند و مجرای اشکی دوباره بسته شد، از این روش برای درمان آن استفاده می‌شود. این روش معمولاً برای کودکان نوپا و نوزادان مؤثر واقع می‌شود و ممکن است برای بزرگسالانی که دچار انسداد جزئی مجرای اشکی شده‌اند نیز به کار گرفته شود. نخست بیمار تحت بیهوشی عمومی قرار می‌گیرد. سپس پزشک یک لوله (کاتتر) با همراه با یک بالون خالی که نوک آن قرار دارد وارد مجرای بسته شده اشکی در بینی می‌کند. سپس چندین مرتبه بالون را باد کرده و دوباره تخلیه می‌کند تا انسداد مجرای اشکی برطرف شود.

استنت گذاری یا لوله‌گذاری

لوله گذاری

با کمک عملی به نام استنت گذاری یا لوله‌گذاری، لوهای باریکی برای باز کردن مجرای اشکی بسته شده وارد سیسم تخلیه اشکی می‌شود. این روش نیز معمولاً تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود. متخصص چشم یک لوله بسیار باریک را از طریق یک یا دو حفره تخلیه اشک در گوشه‌های چشم وارد مجرای اشکی کرده و آن را از همه قسمت‌های سیستم تخلیه اشکی عبور داد و از طریق بینی خارج می‌کند. حلقه کوچکی از این لوله در گوشه چشم باقی می‌ماند، با این که این لوله کنار چشم دیده می‌شود اما باعث آزار و اذیت بیمار نمی‌شود. این لوله‌ها معمولاً به مدت ۳ تا ۴ ماه در مجرای اشکی باقی مانده و سپس برداشته می‌شوند.

انجام عمل جراحی

انجام عمل جراحی

عمل جراحی که معمولاً برای رفع انسداد مجرای اشکی به کار برده می‌شود، داکریوسیستورینوستومی نامیده می‌شود. این عمل مسیر عبور اشک را تا جایی که از طریق بینی تخلیه می‌شود باز می‌کند. اگر این عمل مانند یک عمل سرپایی انجام شود، نخست شما تحت بیهوشی عمومی یا موضعی قرار می‌گیرید. مراحل انجام این عمل متفاوت است و به محل دقیق و گستردگی انسداد مجرای اشکی و همچنین تبحر و تجربه جراح بستگی دارد.

  • خارجی. جراح در عمل داکریوسیستورینوستومی یک شکاف در کنار بینی و نزدیک محل کیسه‌های اشکی ایجاد می‌کند. پس از اتصال کیسه‌های اشکی به حفره بینی و قرار دادن استنت در مسیر جدید عبور اشک، جراح محل شکاف را با استفاده از چند بخیه می‌بندد.
  • اندوسکوپیک یا اندونازال. در این روش، جراح از دوربین میکروسکوپی و ابزارهای کوچک دیگر که داخل حفره بینی و سیستم مجرای اشکی شما قرار می‌دهد استفاده می‌کند. در این روش نیازی به ایجاد شکاف نیست و در نتیجه اسکاری هم روی صورت باقی نمی‌ماند اما نرخ موفقیتان به اندازه روش عمل جراحی خارجی نیست.

برای پیشگیری از بروز عفونت و التهاب پس از انجام عمل جراحی، شما باید از اسپری بازکننده بینی و قطره‌های چشم استفاده کنید. پس از حدود ۳ تا ۶ ماه، متخصص چشم استنت را که برای باز نگه داشتن کانال جدید در مجرای اشکی شما قرار داده بود برمی‌دارد. اگر وجود تومور باعث انسداد مجرای اشکی شده باشد، باید برای برداشتن تومور، عمل جراحی انجام شود یا روش‌های درمانی دیگری برای جمع شدن آن به کار گرفته شود.

راهکارهای پیشگیری از گرفتگی مجرای اشکی


برای کاهش احتمال انسداد مجرای بینی در آینده باید التهاب یا عفونت‌های چشم بلافاصله درمان شوند. در زیر به نکاتی اشاره می‌کنیم که می‌تواند در پیشگیری از بروز عفونت‌های چشمی مفید واقع شوند:

  • دستان خود را به طور مرتب بشورید
  • سعی کنید چشم‌های خود را نمالید
  • به طور مرتب، ریمل مژه و خط چشم خود را عوض کنید. هرگز از وسایل آرایشی دیگران استفاده نکنید.
  • اگر از لنزهای تماسی استفاده می‌کنید باید آنها را مطابق با دستورالعمل داده شده توسط کارخانه و چشم پزشک تمیز نگه دارید.

 سؤالات رایج


آیا استفاده از لنزهای تماسی باعث افزایش احتمال انسداد مجرای اشکی می‌شود؟

استفاده از لنزهای تماسی لزوماً احتمال بسته شدن مجرای اشکی را افزایش نمی‌دهند اما استفاده از لنزهای کثیف باعث ابتلا به عفونت شده و در نتیجه ممکن است یک یا هر دو مجرای اشکی مسدود شوند. لنزهای خود را مطابق توصیه‌های پزشک خود تمیز نگه دارید.

 آیا انجام عمل جراحی مجرای اشکی با خطراتی همراه است؟

مهم‌ترین خطر انجام عمل جراحی مجرای اشکی این است که احتمال بسته شدن دوباره این مجرا (در حدود ۱۰ درصد موارد)، عفونت (که به شدت نادر است) و خونریزی از چشم و بینی وجود دارد. خونریزی معمولاً ظرف مدت چند ساعت پس از انجام عمل جراحی از بین می‌رود و فقط چند قطره خود در اشک مخلوط می‌شود.

آیا درمان خانگی برای رفع انسداد مجرای اشکی وجود دارد؟

درمان‌های خانگی ساده‌ای برای رفع انسداد مجرای اشکی وجود ندارد. متخصص چشم ممکن است بتواند با شستشوی مسیر تخلیه اشک با محلول سالین، انسداد مجرای اشکی را به طور موقتی برطرف کند. بیشتر گرفتگی‌های آناتومیک مجرای اشکی با کمک روش‌های جراحی که داکریوسیستورینوستومی نامیده می‌شود درمان می‌شود.

آیا نوزادان تازه متولد شده دچار انسداد مجرای اشکی می‌شوند؟

خیر. انسداد مجرای اشکی معمولاً خود به خود تا یک سالگی نوزاد برطرف می‌شود. اگر در این مدت، انسداد مجرای اشکی برطرف نشد باید به پزشک مراجعه کنید.

Post Author: مجله آنلاین چشم پزشکی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

You may also like

تنبلی چشم(آمبلیوپی)بدلیل اختلال در عملکرد طبیعی چشم همراه با سردرد

آمبلیوپی که آن را با عنوان تنبلی چشم می‌شناسیم، یک

عینک برای مطالعه و اصلاح مشکلات بینایی (عیوب انکساری، انحراف چشم و…)

انواع مختلفی از مشکلات بینایی وجود دارد که می‌تواند بینایی

تومورهای چشمی: اختلال در سلول‌های پوستی چشم و تغییر رنگ لایه‌های آن

تومورهای چشم معمولا تومورهای ثانویه ناشی از سرطان هایی هستند